W Szczecinie pierwszego września Słońce wzejdzie o 6:12, a zajdzie o godzinie 19:51, natomiast 30 września dzień rozpocznie się o 7:03, a zakończy o 18:40 i będzie trwał tylko 11 godzin i 37 minut. W miesiącu tym Słońce obniża wysokość swojego górowania o ponad 11 stopni. 22 września o 20:19 rozpocznie się astronomiczna jesień. Słońce wejdzie w znak Wagi i znajdzie się w punkcie równonocy jesiennej, który jest miejscem przecięcia się płaszczyzny ekliptyki z równikiem niebieskim. Jest to moment, w którym Ziemia przekracza punkt na orbicie, gdzie promienie słoneczne padają na równik prostopadle. Przez następne pół roku Słońce będzie mocniej oświetlać południową półkulę Ziemi. Od tej daty noce stają się u nas dłuższe niż dni.
Księżyc i planety
We wrześniu kolejność faz Księżyca będzie następująca:
- 07-09 20:09 – Pełnia
- 14-09 12:33 – III Kwadra
- 21-09 21:54 – Nów
- 30-09 01:54 – I Kwadra
Całkowite zaćmienie Księżyca
Podczas ostatniej letniej pełni, 7 września, nastąpi zaćmienie Księżyca. Całkowite zaćmienie będzie widoczne w całej Azji, na całym Oceanie Indyjskim, w środkowej i zachodniej oraz wschodniej Australii, oraz na całym obszarze Oceanu Spokojnego przy zachodzie Księżyca. W Europie, prawie całej Afryce oraz wschodniej części Atlantyku zaćmienie wystąpi przy wschodzie Księżyca. Całość zjawiska łącznie ze słabo dostrzegalnymi etapami fazy półcieniowej potrwa 5 godzin 26 minut. W Polsce będzie widoczne od około 3,5 na zachodniej granicy do nieco ponad 4 godzin wzdłuż granicy wschodniej.
W Szczecinie Księżyc pojawi się na niebie o 19:34, trzy minuty po rozpoczęciu fazy zaćmienia całkowitego (początek tej fazy o 19:31). Może to powodować pewne trudności w ujrzeniu wschodu Księżyca, który dodatkowo będzie ciemniejszy w rezultacie przebywania w ziemskim cieniu oraz w wyniku położenia tuż nad horyzontem. Maksimum zaćmienia całkowitego, czyli moment, w którym Księżyc znajdzie się najbliżej centrum cienia ziemskiego nastąpi o 20:13 ((lub ok. 20:11 wg. inny źródeł), gdy Księżyc znajdzie się około 5° nad horyzontem. Tak niskie położenie oznacza, że konieczny będzie dostęp do odsłoniętego wschodniego i południowo-wschodniego horyzontu. Kontakt U3 – koniec fazy całkowitego zaćmienia Księżyca nastąpi o godzinie 20:53, koniec częściowego o 21:56, a koniec fazy zaćmienia półcieniowego o 22:56.
7 września PTMA Szczecin organizuje wydarzenie obserwacyjne na Wałach Chrobrego w Szczecinie, gdzie będzie można wspólnie kontemplować to wspaniałe zjawisko, a także obserwować Księżyc i inne obiekty nocnego nieba przez teleskopy!
→ Start o godzinie 19:30, wstęp jest wolny!
We wrześniowe wieczory i noce będziemy mogli oglądać Księżyc w bliskim sąsiedztwie następujących planet:
- Saturna i Neptuna – 08.09 (oświetlenie: 98%) po wschodzie Księżyca, około 20:30 w odległości odpowiednio około 2,6° i 1,7° (Neptuna możemy odnaleźć za pomocą lornetki, w odległości 2°od
Saturna, pod Księżycem), - Urana – 13.09 (oświetlenie: 67%) około 00:15 w odległości około 4,5° (potrzebna lornetka),
- Jowisza -16.09 (oświetlenie: 31%) o godzinie 0:45, po wschodzie planety w odległości około 7,5°,a przed świtem odległość ta zmniejszy się do 6°,
- Wenus – 19.09 (oświetlenie: 7,3%) parę minut po 4 rano, planeta pojawi się w odległości około 4,5° pod wąskim sierpem Księżyca. O godzinie 14:05 bardzo wąski sierp Księżyca (oświetlenie 5,5%) zakryje Wenus, która pojawi się o godzinie 15:17 przy nieoświetlonym przez Słońce brzegu tarczy Księżyca. UWAGA! Przy obserwacjach dziennego zakrycia Wenus należy zachować szczególną ostrożność aby przypadkowo nie spojrzeć na Słońce przez teleskop lub lornetkę co grozi utratą wzroku!
- Marsa – 24.09 (oświetlenie: 7,7%), po zachodzie Słońca w odległości około 5°. Przez pierwsze dni września na porannym niebie po jego wschodniej stronie zobaczymy ułożone w jednej linii trzy planety: nisko nad horyzontem Merkurego, jasną Wenus oraz Jowisza. Merkury, przebywający w tym miesiącu w gwiazdozbiorach Lwa i Panny, 2 września znajdzie się 1,5 o powyżej Regulusa.
Okres dobrej widoczności Merkurego wystąpi tylko na początku miesiąca, po 5 września będzie on trudny do obserwacji na jaśniejącym niebie. 13 września znajdzie się po przeciwnej stronie Słońca. Bardzo jasno świecąca Wenus (jasność ponad -3 mag) nadal będzie pełniła rolę Gwiazdy Porannej. Tegoroczny wrzesień stwarza okazję do podglądania gazowych olbrzymów Układu Słonecznego, które na ciemnym niebie można znaleźć prawie przez całą noc.
Jako pierwszy będzie wschodził Neptun przebywający w gwiazdozbiorze Ryb, chwilę po nim Saturn, a prawie dwie godziny później Uran kryjący się w konstelacji Byka. Jednak, aby dostrzec te dwie najdalsze od nas planety, musimy posłużyć się lornetką lub teleskopem.
Na początku miesiąca jasny Jowisz będzie wschodził kilkanaście minut po godzinie pierwszej w nocy, a pod koniec miesiąca będzie pojawiał się na niebie około północy. Przebywając w gwiazdozbiorze Bliźniąt, będzie świecił w okolicach Kastora; potem zbliży się do Polluksa.
Marsa, przebywającego w gwiazdozbiorze Panny, możemy próbować odnaleźć zaraz po zachodzie Słońca, jednak nadal trudno go obserwować z powodu bliskości Słońca.
Wyżej wymienione zbliżenia planet i Księżyca oraz samych planet, a także niektórych gwiazd zachęcają
do obejrzenia na niebie kilku ciekawych układów, więcej niż dwóch obiektów w dniach:
- 12.09 ( po godzinie 22) – Księżyc, Uran (za pomocą lornetki) i Plejady,
- 16.09, i 17.09 – Księżyc, Jowisz, Bliźnięta,
- 19.09 (rano po godzinie 4-ej) – Księżyc, Wenus i Regulus.
Gwiazdy, gwiazdozbiory i obiekty głębokiego nieba
Wrzesień jest dobrym miesiącem do prowadzenia obserwacji astronomicznych. Sprzyja temu wydłużająca się noc przy nadal korzystnych warunkach obserwacyjnych. Ciemne noce z przełomu lata i jesieni stwarzają doskonałą okazję do podziwiania Drogi Mlecznej i obiektów mgławicowych. Na tle galaktycznego centrum położony jest gwiazdozbiór Tarczy, w której świeci jedna z jaśniejszych gromad otwartych gwiazd o nazwie Messier 11 (M11, Gromada Dzika Kaczka). Można ją dostrzec już za pomocą małej lornetki. Na wschód od Tarczy odnajdziemy gwiazdozbiór Koziorożca. Ponad Koziorożcem położona jest konstelacja Wodnika, w granicach której znajduje się Mgławica Saturn. Obiekt ten zaliczany jest do mgławic planetarnych, będących przejawem jednego z ostatnich etapów ewolucji gwiazd podobnych do Słońca. Wrzesień to również czas, w którym gwiazdozbiory letnie ustępują miejsca jesienno-zimowym. Nadchodzący czas pozwala na obserwacje gwiazdozbiorów Byka i Andromedy. Znajduje się w nich wiele ciekawych obiektów, w szczególności gromada otwarta Plejady oraz galaktyka w Andromedzie.
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna
Międzynarodową Stację Kosmiczną ISS można będzie oglądać podczas prawie wszystkich wrześniowych nocy. Do 6 września przeloty nad Szczecinem będą widoczne nad ranem, a od 10 września w godzinach wieczornych. Stacja będzie wyłaniać się zza widnokręgu w okolicach geograficznego zachodu, by przez kilka minut przemierzać niebo i opadać w kierunku wschodu. ISS widoczna jest na niebie jako jasny punkt szybko przemierzający nieboskłon. Dokładne godziny przelotów na stronie: https://heavens-above.com.
Opracowanie: Jolanta Olejniczak
Foto: Tadeusz Smela