Październik to najdłuższy, ze względu na zmianę czasu z letniego na zimowy, miesiąc w roku, dzięki której zyskuje jedną godzinę. Zmiana czasu nastąpi pod koniec miesiąca, w niedzielę 26 października, gdy zegarki przestawimy z godziny 3:00 na 2:00.W Szczecinie i okolicach pierwszy dzień tego w pełni już jesiennego miesiąca rozpocznie się o 7:05, a zakończy o 18:38, zaś 31 października Słońce wzejdzie (według czasu zimowego) o 7:00, a zajdzie o 16:30. Zatem dzień będzie trwał tylko 9 godzin i 30 minut.
Księżyc i planety
W październiku kolejność faz Księżyca będzie następująca:
- 07-10 05:48 – Pełnia
- 13-10 20:13 – III Kwadra
- 21-10 14:25 – Nów
- 29-10 17:21 – I Kwadra
W październikowe wieczory i noce będziemy mogli oglądać Księżyc w bliskim sąsiedztwie następujących planet:
- Saturna i Neptuna – 5.10 (oświetlenie: 97%) po wschodzie Księżyca, około 20:00 w odległości
odpowiednio 2,6° i 6,7°. Saturna możemy zobaczyć na niebie najbliżej Księżyca 6.10 około 2:44
w odległości 2°50′, a Neptuna (za pomocą dobrej lornetki lub teleskopu) około 5 rano, chwilę przed jego zachodem w odległości 3° (powyżej Saturna po lewej stronie tarczy Księżyca), - Jowisza – 14.10 (oświetlenie: 48%) o godzinie 0:12, po wschodzie planety w odległości około 4,5°,
- Wenus – 19.10 (oświetlenie: 4,8%) po wschodzie planety, około 6:00 oraz 20.10 (oświetlenie: 1,5%) po
wschodzie Księżyca, o 6:45, obiekty te znajdą się w odległości około 6,5° od siebie.
W tym miesiącu Merkury i Mars będą zachodziły za horyzont zaraz po Słońcu. 29 października Merkury osiągnie maksymalną elongację wschodnią co oznacza, że Merkury znajduje się w największej odległości kątowej od Słońca po stronie zachodniej i oddali się od niego na niebie o 24 stopnie. Planeta jest bardzo blisko Słońca, więc jeżeli chcemy spróbować ją dostrzec to potrzebny jest odkryty i wolny od światła zachodni horyzont.
Na październikowym niebie wieczorem i nocą dobrze widoczny będzie Saturn, a za pomocą lornetki można zobaczyć Urana i Neptuna. Te trzy gazowe olbrzymy odnajdziemy odpowiednio w gwiazdozbiorach Wodnika, Byka oraz Ryb. Jowisza możemy podziwiać przez całe noce w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Jasno świecąca Wenus (-3,8 mag) nadal będzie pełniła rolę Gwiazdy Porannej.
Wyżej wymienione zbliżenia planet i Księżyca, a także innych obiektów zachęcają do obejrzenia na niebie kilku ciekawych układów, w dniach:
- 10.10 (po godzinie 6 rano) – przejście Księżyca na tle gromady otwartej Plejady,
- 14.10 (po północy) – Księżyc, Jowisz, Bliźnięta,
- 19.10 o 6:15 – przelot stacji ISS w pobliżu Syriusza, Wenus i Księżyca.
Gwiazdy, gwiazdozbiory, „spadające gwiazdy” i komety
W październiku po zmierzchu, na zachodniej stronie nieba wciąż możemy odnaleźć Trójkąt Letni
i gwiazdozbiory letniego nieba. Ponad wschodnim horyzontem pojawiają się konstelacje zimowe, m.in.
Woźnica, Orion, Byk i Bliźnięta.
W południku górują: Wieloryb, Ryby i Andromeda. W okolicach zenitu znajdziemy Perseusza, Kasjopeję oraz Cefeusza. Jednym z największych gwiazdozbiorów północnego nieba jest Pegaz, z którym graniczy konstelacja Andromedy. Trzy spośród najjaśniejszych gwiazd Pegaza, wraz z Alfa Andromedae, która wcześniej (jako Delta Pegasi) należała do Pegaza, tworzą obszerny asteryzm nazywany Czworokątem Pegaza, znany też jako „kwadrat jesienny”, a wraz z pozostałymi dwiema najjaśniejszymi gwiazdami Andromedy układają się w kształt podobny do Wielkiego Wozu. Konstelację Andromedy bardzo łatwo można znaleźć na niebie, gdyż jej najjaśniejsze gwiazdy leżą prawie w jednej linii.
Najciekawszym obiektem w tym gwiazdozbiorze jest Galaktyka Andromedy zwana także Wielką Mgławicą w Andromedzie (M31). Poza miastem można ją dostrzec nieuzbrojonym okiem jako mglisty, niewielki obiekt.
W październiku warto zwrócić uwagę na dwa roje meteorów!
Od 2 października do 7 listopada promieniują szybkie meteory z roju Orionidów, które wchodzą w górne warstwy atmosfery ziemskiej z prędkościami około 66 km/s. Maksimum roju przypada na 21 października, możemy wtedy oczekiwać między 20 a 30 „spadających gwiazd” na godzinę. Radiant roju leży w gwiazdozbiorze Oriona. W tym roku obserwacji nie będzie utrudniał Księżyc bo tego dnia znajdzie się w nowiu.
Natomiast od 6 do 10 października (maksimum 8 października) promieniują powolne, nieliczne (zwykle 10 zjawisk na godzinę) meteory Drakonidy – ich radiant leży w gwiazdozbiorze Smoka. Rój ten znany jest między innymi z okresowych wzrostów aktywności. Bywało, że dawały wartości ZHR=150.
Grupa rojów wchodzących w skład kompleksu Taurydów, pochodzących od komety 2P/Encke oraz ciał powstałych w wyniku wyrzutu materii z tej komety, jest aktywna w październiku i listopadzie. Zalicza się do niej: Październikowe Arietydy, Południowe Taurydy, Północne Taurydy oraz Chi Orionidy.
Komety
Odkryta w styczniu tego roku kometa C/2025 A6 Lemmon budzi nadzieję na dobrą widoczność. Jej jasność rośnie i jesienią może stać się obiektem wykrywalnym gołym okiem. Na początku października kometa (szacowana jasność około 6 magnitudo) wejdzie z konstelacji Małego Lwa do gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy. W połowie miesiąca znajdziemy ją nisko nad północnym horyzontem w Psach Gończych (15 października będzie blisko gwiazdy Cor Caroli – najjaśniejszej gwiazdy tego gwiazdozbioru). Przewiduje się że jasność komety będzie rosła do końca miesiąca, gdy znajdzie się ona w okolicach styku Węża (Głowy), Wężownika i Herkulesa.
W połowie września została odkryta kometa C/2025 R2 (SWAN) (wstępnie nazywana SWAN25B). Wychwycona została w obrazach instrumentu SWAN umieszczonego na sondzie SOHO. Znajdowała się wtedy w konstelacji Panny, blisko zachodniego horyzontu. W październiku jej pozycja na niebie poprawi się dla obserwatorów z półkuli północnej. 1 października znajdzie się w pobliżu Zubelengenubi (Alfa Wagi), Jasność komety tego dnia szacuje się na około 6,5 magnitudo. Taki obiekt można dostrzec w lornetkach i małych teleskopach. Jeżeli jasność komety wzrośnie to będzie można ją zobaczyć na niebie nieuzbrojonym okiem. Aktualne informacje o położeniu komet i ich jasnościach na stronie: https://theskylive.com/comets.
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna
W październiku stacja ISS pojawiać się będzie nad Szczecinemdopiero od 16 października w godzinach
porannych. ISS widoczna jest na niebie jako jasny punkt szybko przemierzający nieboskłon. Dokładne godziny przelotów na stronie: https://heavens-above.com.
Opracowanie: Jolanta Olejniczak
Foto: Dimitrios Katevainis – https://www.flickr.com/photos/202558869@N05/54811008894/