Pierwszy dzień nowego roku w Szczecinie rozpocznie się o godzinie 08:18, a zakończy o 15:53. 31 stycznia wschód Słońca nastąpi o 07:49, a zachód o 16:43. Dzień ten będzie dłuższy od najkrótszego w roku o 1 godzinę i 25 minut. Słońce w ciągu miesiąca podczas górowania zwiększy swoją wysokość nad horyzontem o 5,7°.
3 stycznia o 18:15 Ziemia w swym rocznym ruchu po orbicie eliptycznej znajdzie się najbliżej Słońca, czyli w peryhelium. Przechodząc przez peryhelium Ziemia znajduje się w odległości około 147,1 mln km (0,98331007 au) od Słońca, tj. 2,5 mln km bliżej niż średnia odległość pomiędzy tymi ciałami. Ma to miejsce zazwyczaj pomiędzy 2 a 4 stycznia i co roku przypada w nieco innym momencie.
Księżyc i planety
W styczniu kolejność faz Księżyca będzie następująca:
- 03-01 11:03 – Pełnia
- 10-01 16:48 – Ostatnia kwadra
- 18-01 20:52 – Nów
- 26-01 05:47 – Pierwsza kwadra
W styczniowe wieczory i noce będziemy mogli oglądać Księżyc w bliskim sąsiedztwie
następujących planet:
- Jowisza- 3.01 (oświetlenie: 99%) wieczorem od 17:00 (po wschodzie planety) w odległości około 5°, a po północy, już 4 stycznia, o 00:15 w najmniejszej odległości, około 3°10’, aż do godzin porannych przy rosnącej odległości,
- Saturna – 23.01 (oświetlenie: 23%) wieczorem o 17:30 w odległości około 4° i rosnącej do zachodu obu obiektów (około 21:20),
- Neptuna – 23.01 (oświetlenie: 23%) wieczorem po zachodzie Słońca w odległości około 3,5°, poniżej, na lewo od tarczy Księżyca i około 2,5° od Saturna (Neptun widoczny za pomocą dobrej lornetki lub teleskopu),
- Urana – 27.01 (oświetlenie: 67%) o 18:00 w odległości około 5°, poniżej i trochę na prawo od oświetlonej części tarczy Księżyca (planeta widoczna za pomocą lornetki),
- Jowisza – 30.01 (oświetlenie: 94%) wieczorem po zachodzie Słońca w odległości około 8°, odległość ta będzie malała podczas nocy, aż 31 stycznia o 05:44 wyniesie około 3° (obydwa obiekty znajdą się około 10 stopni nad zachodnim horyzontem).
Na styczniowym niebie nadal królują gazowe olbrzymy!
Jowisz i w tym miesiącu będzie najjaśniej świecącą planetą na wieczornym, nocnym i porannym niebie. Za pomocą lornetki przez prawie całą noc można obserwować Urana, który ukrywa się w konstelacji Byka.
W pierwszej połowie nocy, nad południowo-zachodnim horyzontem, zobaczymy Saturna, a w Rybach, niedaleko od Saturna możemy spróbować odszukać Neptuna (potrzebna dobra lornetka lub teleskop).
Wyżej wymienione zbliżenia planet i Księżyca, a także innych obiektów zachęcają do obejrzenia na niebie kilku ciekawych układów:
- 4 stycznia około godziny drugiej w nocy – bliskie, w jednej linii położenie na niebie
Księżyca, Jowisza i Polluksa (gwiazdy z gwiazdozbioru Bliźniąt), - 27stycznia – Księżyc, Uran i Plejady. Około 22:30 Księżyc (oświetlenie 68%) zacznie
zakrywać Plejady (odkryje je 28 stycznia około 1:30), - 31 stycznia około 0:30 Księżyc, Jowisz, Kastor i Polluks tworzą równoległobok, a około
19:30 Księżyc, Jowisz, Kastor i Polluks tworzą figurę zbliżoną do trójkąta równobocznego.
Gwiazdy, gwiazdozbiory i „spadające gwiazdy”
Konstelacje zimowe w styczniu są dobrze widoczne prawie przez całą noc. Na nocnym niebie górują: Ryś, Bliźnięta, Rak, Mały Pies oraz Orion z bardzo charakterystycznym układem trzech jasnych gwiazd (Pas Oriona). Gwiazdy Pasa Oriona to: Alnitak, Alnilam oraz Mintaka. Gwiazdy te znajdują się w odległościach ok. 1000 – 2000 lat świetlnych. Są to młode ciała niebieskie, błękitne olbrzymy, których wiek szacuje się na kilka milionów lat. Alnitak jest gwiazdą potrójną: główna gwiazda (Alnitak Aa), to niebieski nadolbrzym. Alnilam, to również nadolbrzym, gwiazda zmienna typu Alfa Cygni. Zmiany jasności w tym przypadku są niewielkie i polegają na rozszerzaniu niektórych obszarów powierzchni, przy jednoczesnym kurczeniu się innych. Mintaka wykazuje zmienną prędkość radialną, jest układem wielokrotnym, ale składników nie da się wizualnie rozdzielić przy pomocy teleskopów optycznych.
Pod pasem Oriona w tzw. mieczu, odnajdziemy Wielką Mgławicę w Orionie (M42 z katalogu Messiera). W Byku zaś podziwiać możemy Plejady – otwartą gromadę gwiazd. Przy pogodnym niebie – nawet nieuzbrojonym okiem – dostrzeżemy w niej sześć lub siedem gwiazd (w zależności od przejrzystości atmosfery). Byka wraz z Plejadami można łatwo odnaleźć, ponieważ znajduje się on po prawej stronie Oriona na przedłużeniu Pasa Oriona. W konstelacji Byka znajdziemy jasną gwiazdę – Aldebarana, która wraz z otaczającymi ją gwiazdami tworzy kształt obróconej litery „V”. Skupisko tych gwiazd to Hiady, natomiast Plejady znajdują się nieco wyżej i przypominają mały wózek.
Uwagę na nocnym niebie zwraca także Syriusz oraz górujące wysoko Bliźnięta. Nisko nad południowym horyzontem wznoszą się gwiazdozbiory Erydanu i Zająca.
Nad wschodnim horyzontem pojawia się Wolarz z jasno świecącym czerwonym Arkturem. W tej konstelacji znajduje się radiant meteorów z roju Kwadrantydów, których spadek będziemy mogli obserwować do 12 stycznia. Nazwa roju pochodzi od nieistniejącego już gwiazdozbioru Kwadrantu Ściennego – łac. Quadrans Muralis (obecnie część Wolarza). Źródłem tego roju jest najprawdopodobniej mały obiekt Układu Słonecznego znany jako (196256) 2003 EH1, odkryty w marcu 2003, który obiega Słońce raz na 5,52 lat po bardzo ekscentrycznej orbicie. Przypuszcza się, że obiekt jest efektem rozpadu komety C/1490 Y1, która była obserwowana przez astronomów chińskich, japońskich i koreańskich 525 lat temu. Aktywność Kwadrantydów jest bardzo wysoka. W tym roku przewiduje się około 80 zjawisk na godzinę, chociaż może być znacznie większa. Maksimum przypadnie 3 stycznia około godziny 16 (samo maksimum potrwa od czterech do sześciu godzin).
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna
Stacja będzie widoczna na niebie od 13 stycznia do 30 stycznia w godzinach wieczornych.
Możemy najczęściej obserwować dwa przeloty w ciągu danego dnia w odstępach około 1,5
godziny. Dokładne godziny przelotów znajdziemy na stronie https://heavens-above.com.
Opracowanie: Jolanta Olejniczak
Foto: Zdzisław Kołtek