Pierwszego sierpnia w Szczecinie i jego okolicach Słońce wzejdzie o 5:18, a zajdzie o 20:57. Zatem dzień będzie trwał 15 godzin i 39 minut. Ostatni dzień sierpnia rozpocznie się o godzinie 6:10, a zakończy o 19:53. W ostatnim wakacyjnym miesiącu dzień skróci się o 1 godzinę i 56 minut, zarówno poprzez późniejsze z każdym dniem wschody, jak i wcześniejsze zachody Słońca.
Księżyc i planety
W sierpniu kolejność faz Księżyca będzie następująca:
- 06-08 04:21 – III Kwadra
- 12-08 19:37 – Nów
- 20-08 04:46 – I Kwadra
- 28-08 06:18 – Pełnia
Podczas nowiu Księżyca, 12 sierpnia, czeka nas zaćmienie Słońca. Zaćmienie całkowite rozpocznie się we wschodniej części półwyspu Tajmyr w Rosji, następnie przetnie wschodnią Grenlandię, zachodnią Islandię, północną część Oceanu Atlantyckiego, po czym będzie widoczne w Hiszpanii i na niewielkim obszarze Portugalii. Zaćmienie zakończy się o zachodzie Słońca na Morzu Śródziemnym. Jest to pierwsze całkowite zaćmienie Słońca w Europie od 27 lat.
W większości Europy będzie ono widoczne jako zaćmienie częściowe. Zaćmienie nastąpi wieczorem, krótko przed zachodem Słońca. Do obserwacji idealne będzie miejsce z odsłoniętym horyzontem w kierunku zachodnim (dla Szczecina azymuty od 280° do 300°).
Częściowe zaćmienie Słońca rozpocznie się w Szczecinie o 19:13:43 (azymut 280,3°, wysokość 10,9°). Faza maksymalna wystąpi o 20:06:31 (azymut 290,5°, wysokość 3,5°) i jej wielkość wyniesie 0.867 (w kulminacyjnym momencie zaćmienia Księżyc zasłoni 86,7% średnicy tarczy Słońca), a stopień zaćmienia osiągnie 83,9% (Księżyc zasłoni 83,9% powierzchni tarczy Słońca). O godzinie 20:32 rozpocznie się zachód częściowo zaćmionego Słońca (azymut 295,8°, stopień zaćmienia 37,5%), Słońce zajdzie o 20:36.
Zaćmienie przy zachodzie Słońca jest wyjątkowe z powodu jego wpływu na przebieg zmierzchu i odmienność obserwowanych na wschodzie: cienia Ziemi i pasa Wenus (powinny być bardziej intensywne niż w sąsiednich dniach). O wyjątkowości tego zjawiska można przeczytać w Uranii nr 3/2026 (artykuł: „Zaćmienie Słońca 12 sierpnia 2026 r. Zostań w Polsce i nie przegap”).
28 sierpnia nad ranem nastąpi częściowe zaćmienie Księżyca. Chociaż zaćmienie jest częściowe, osiągnie bardzo duży stopień: 93,5% tarczy Księżyca wejdzie w cień Ziemi. O godzinie 4:34 Księżyc (azymut 234,2°, wysokość 11,5°) zacznie wchodzić w stożek cienia. Księżyc zacznie zachodzić o 6:06 przy stopniu zaćmienia 93,0% (azymut 253,3°), 2 minuty po wschodzie Słońca w Szczecinie. Faza maksymalna zaćmienia częściowego wystąpi o 06:12, w Szczecinie nie będziemy więc mogli śledzić końca zaćmienia.
W sierpniowe wieczory i noce będziemy mogli oglądać Księżyc w bliskim sąsiedztwie następujących planet:
- Neptuna – 2.08 (oświetlenie: 82%) po wschodzie planety, około 23:00 w odległości około 5° (Neptuna możemy odnaleźć za pomocą lornetki, poniżej Księżyca, w kierunku wschodu),
- Saturna – 3.08 (oświetlenie: 74%), o 23:45 w odległości około 5°20’,
- Urana – 8.08 (oświetlenie: 29%) po wschodzie planety, o godzinie 0:30 w odległości około 7°,
- Marsa – 9.08 (oświetlenie: 18%), o godzinie 3:30 w odległości około 4,5°,
- Merkurego – 11.08 (oświetlenie: 3,6%) po wschodzie planety, o godzinie 4:20 w odległości około 5°,
- Wenus – 15.08 i 16.08 (oświetlenie odpowiednio: 11% i 19%) po zachodzie Słońca: 15.08 w odległości około 7°, a dzień później w odległości około 6°,
- Saturna i Neptuna – 30.08 (oświetlenie: 92%) po wschodzie Księżyca i planet około 21:15 aż do świtu, początkowo w odległości 7° (Neptun widoczny za pomocą dobrej lornetki na prawo i poniżej Księżyca oraz na prawo i powyżej Saturna), a o 3:45 Księżyc znajdzie się w najmniejszej odległości od Saturna, około 5°48’.
Merkury 2 sierpnia osiągnie maksymalną elongację zachodnią 19°28’, czyli osiągnie punkt orbity, gdy widzimy go z Ziemi najdalej od Słońca na niebie i występują najlepsze warunki do obserwacji planety. Merkury będzie dobrze widoczny na porannym niebie nad wschodnim horyzontem do połowy sierpnia.
Wenus nadal będzie pełniła rolę Gwiazdy Wieczornej. Maksimum jasności osiągnie 15 sierpnia, a jej odległość na niebie od Słońca będzie wynosiła 45,89° (elongacja wschodnia).
Mars i Uran w sierpniu przebywać będą w gwiazdozbiorze Byka dobrze widocznego w drugiej połowie nocy i nad ranem. Saturna możemy obserwować przez cały miesiąc, w jego bliskim sąsiedztwie wędruje Neptun. Jednak aby zobaczyć Urana i Neptuna potrzebujemy lunety lub teleskopu.
W drugiej połowie miesiąca, nisko nad wschodnim horyzontem, zobaczymy Jowisza, który będzie poprzedzał wschód Słońca. 15 sierpnia Jowisz i Merkury spotkają się na porannym niebie, tworząc bliską koniunkcję. Po wschodzie planet około 4:45 separacja będzie wynosić około 45’.
W okolicach 12 sierpnia przed wschodem Słońca nad wschodnim horyzontem możemy zobaczyć sześć planet: Jowisza, Merkurego, Marsa, Urana, Saturna i Neptuna.
Gwiazdozbiory i „spadające gwiazdy”
Sierpień to najlepsza pora na obserwacje Strzelca i Skorpiona. Oba gwiazdozbiory są widoczne w Polsce tylko w części, nisko nad południowym horyzontem. Obserwując Trójkąt Letni warto zwrócić uwagę na dość jasną gwiazdę (ε Lyrae), widoczną w Lutni w sąsiedztwie Wegi (z lewej strony). Jeżeli dysponujemy lornetką, to naszym oczom ukażą się dwie gwiazdy. Obserwacje przy użyciu dużych teleskopów ujawniły, że wokół każdej z tych dwóch gwiazd znajduje się jeszcze jedna. Mamy zatem do czynienia z układem poczwórnym. Stąd używana z braku innej nazwy własnej, angielska nazwa Double Double – podwójnie podwójna.
Będąc poza miastem pod ciemnym niebem, zobaczymy wysoko nad horyzontem Drogę Mleczną, a za pomocą lornetki lub teleskopu warto odszukać w Lutni mgławicę planetarną oznaczoną w katalogu Messiera numerem 57.
Jednym z trudniejszych do rozpoznania gwiazdozbiorów letniego nieba jest Wężownik. Konstelacja ta występuje na naszym niebie nisko nad horyzontem, a w połowie sierpnia około godziny 23 położona jest nad południowo-zachodnim horyzontem. W dłoniach Wężownika znajduje się Wąż – gwiazdozbiór podzielony na dwie części: Głowę Węża i Ogon Węża.
Na tle gwiazdozbiorów Wężownika i Węża znajdują się interesujące obiekty astronomiczne. Jeden z nich to Mgławica Orzeł (M16) w Ogonie Węża, położona niedaleko granicy z konstelacją Tarczy. Gromada otwarta w M16 składa się z młodych i jasnych gwiazd, które oświetlając otaczające obłoki materii pobudzają zawarty w nich gaz do świecenia.
Warto przyjrzeć się dokładniej gwiazdozbiorowi Tarczy (Scutum), wyodrębnionemu na niebie przez Jana Heweliusza i nazwanego przez niego Tarczą Sobieskiego (Scutum Sobiescianum) na cześć zwycięzcy spod Wiednia. W Tarczy (ta nazwa obowiązuje od niecałych stu lat) znajdują się gromady otwarte M11 (Dzika Kaczka) i M26 oraz gromada kulista NGC 6712. W gwiazdozbiorze tym nie ma gwiazd jaśniejszych niż 3,5 magnitudo. Pięć z siedmiu najjaśniejszych gwiazd Tarczy znalazło się w logo misji IGNIS (na naszywce Sławosza Uznańskiego). Warto gwiazdy te zidentyfikować na niebie.
Maksimum Perseidów, roju meteorów który możemy obserwować od 17 lipca do 24 sierpnia, wypada w tym roku w nocy z 12 na 13 sierpnia, między godziną 22:00 a 4:00 rano. Warto swoje obserwacje prowadzić również w nocy z 11 na 12 i z 13 na 14 sierpnia. Rój Perseidów związany jest z kometą 109P/Swift-Tuttle. ZHR (Zenithal Hourly Rate) ma wynosić około 100, tj. sto zjawisk na godzinę, a maksymalna prędkość z jaką meteory będą wpadać w ziemską atmosferę, to ok. 59 km/s (czyli około 212 tys. km/h).
W tym roku podczas obserwacji nie będzie przeszkadzał Księżyc znajdujący się w nowiu. Perseidy obserwowane są od ponad 2000 lat i znane są także jako „łzy świętego Wawrzyńca” (10 sierpnia to dzień męczeńskiej śmierci świętego). Nazwa Perseidy pochodzi od pozornego miejsca, z którego wydają się lecieć meteory. Miejsce to znajduje się w czasie maksimum aktywności roju w pobliżu gwiazdy η Persei w gwiazdozbiorze Perseusza, widniejącym w sierpniu na północnym-wschodzie nieba.
Najlepszym stanowiskiem obserwacyjnym jest oczywiście miejsce poza miastem. Zaleca się obserwować rój na leżąco i patrzeć wysoko w kierunku południowo-zachodnim, tam gdzie świeci Trójkąt Letni składający się z jasnych gwiazd: Wegi w Lutni, Deneba w Łabędziu i Altaira w Orle.
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna
Przeloty Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) będą widoczne dopiero od 20 sierpnia w godzinach porannych.
Czasy wszystkich przelotów ISS i innych satelitów można znaleźć na stronie: https://heavens-above.com.
Opracowanie: Jolanta Olejniczak
Image by Yurakum – Own work, CC BY-SA 4.0, Link