W Szczecinie pierwszego grudnia Słońce wzejdzie o godzinie 7:55, a zajdzie około 15:47. Natomiast ostatni dzień tego roku rozpocznie się o 8:17, a zakończy o 15:53. Początek zimy astronomicznej wypada najczęściej 21 lub 22 grudnia, bardzo rzadko 20 lub 23 grudnia. Wyznacza go przesilenie zimowe, w czasie którego Słońce znajduje się w zenicie najdalej na południu, nad zwrotnikiem Koziorożca. Na półkuli północnej dzień jest wtedy najkrótszy, a noc najdłuższa. W tym roku przesilenie zimowe przypada 21 grudnia o 16:03. Tego dnia w Szczecinie Słońce pojawi się na niebie o 8:15:40, a zajdzie o 15:44:46. Dzień będzie trwał tylko 7 godzin 29 minut i 6 sekund. Podczas górowania nasza dzienna gwiazda wzniesie się nad horyzont na wysokość około 13,1°.
Księżyc i planety
W grudniu kolejność faz Księżyca będzie następująca:
- 05-12 00:14 – Pełnia
- 08-12 21:52 – Ostatnia kwadra
- 20-12 02:43 – Nów
- 27-12 20:10 – Pierwsza kwadra
Podczas pełni, podobnie jak i w minionym miesiącu, Srebrny Glob znajdzie się w perygeum. Czwartego grudnia o godzinie 12:08 jego odległość od Ziemi wyniesie 356963 km.
W grudniowe wieczory i noce będziemy mogli oglądać Księżyc w bliskim sąsiedztwie następujących planet:
- Urana – 4.12 (oświetlenie: 99%) o 03:42 w odległości około 5° na lewo i poniżej tarczy
Srebrnego Globu (zjawisko widoczne za pomocą lornetki), - Jowisza – 7.12 (oświetlenie 88,5%) wieczorem o 18:40 (chwilę po wschodzie planety)
w odległości około 4°, - Merkurego- 18.12 (oświetlenie: 3%) po wschodzie Księżyca około 7:30 w odległości około 7°
(zjawisko trudne do obserwacji ze względu na Księżyc zbliżający się do nowiu oraz jaśniejące
niebo), warto więc oglądać te obiekty dzień wcześniej, tarcza naszego naturalnego satelity będzie
wtedy oświetlona w 7%, ale obiekty będzie dzielił dystans około 15°, - Saturna – 26.12 (oświetlenie: 38%) po zachodzie Słońca w odległości około 6°, odległość
ta będzie zmniejszać się i przed zachodem Księżyca o 23:00 wyniesie około 3,5°, - Neptuna – 27.12 (oświetlenie: 49%) wieczorem po zachodzie Słońca w odległości około 6,5°,
na prawo i poniżej tarczy Księżyca, a około 3,5° od Neptuna znajduje się Saturn (zjawisko
widoczne za pomocą dobrej lornetki lub teleskopu), - Urana – 31.12 (oświetlenie: 84%) o 04:30 w odległości około 6,5° na lewo i trochę powyżej
tarczy Srebrnego Globu, a także wieczorem po zachodzie Słońca w podobnej odległości, ale
poniżej i po prawej jego stronie (zjawisko widoczne za pomocą lornetki).
Jowisz przebywający w tym miesiącu w gwiazdozbiorze Bliźniąt, będzie najjaśniej świecącą planetą na wieczornym, nocnym i porannym niebie, dzięki czemu łatwo go odnajdziemy. W lornetce można zobaczyć jego cztery największe księżyce – Io, Europę, Ganimedesa i Kallisto. To właśnie one zostały odkryte w 1610 roku przez Galileusza. Za pomocą lornetki prawie przez całą noc można obserwować Urana, który ukrywa się w konstelacji Byka.
W pierwszej połowie nocy, nad południowo-zachodnim horyzontem w Wodniku zobaczymy Saturna, a w Rybach niedaleko od Saturna (od 4° na początku do 3,5° na końcu miesiąca) możemy spróbować odszukać Neptuna (potrzebna dobra lornetka lub teleskop).
Przez cały grudzień słabo widoczne z Ziemi pierścienie Saturna będą sprzyjać obserwacjom zjawisk w układzie jego Księżyców. Najlepsze warunki do obserwacji Merkurego wystąpią w okolicach 7 grudnia przed wschodem Słońca. Planeta osiągnie tego dnia maksymalną elongację zachodnią (20°44’).
Wyżej wymienione zbliżenia planet i Księżyca, a także innych obiektów zachęcają do obejrzenia
na niebie kilku ciekawych układów:
- 4 grudnia około czwartej nad ranem, Księżyc (oświetlenie 98,6%) zacznie zakrywać Plejady
(odkryje je przed wschodem Słońca), a 31 grudnia po zachodzie Słońca – Księżyc (oświetlenie
89%) znajdziemy w bliskim sąsiedztwie Plejad i Urana, - 7 grudnia po wschodzie Jowisza, około godziny 19 – bliskie położenie na niebie Księżyca,
Jowisza, Kastora oraz Polluksa (dwóch najjaśniejszych gwiazd z gwiazdozbioru Bliźniąt).
Gwiazdy, gwiazdozbiory i roje meteorów
W grudniu podziwiać możemy bardzo charakterystyczne, łatwe do identyfikacji, jasne gwiazdy oraz zimowe konstelacje. Około północny, blisko zenitu znajdziemy jasną Kapellę z gwiazdozbioru Woźnicy, zaś w okolicach miejscowego południka gwiazdozbiór Oriona, a u jego stóp Zająca. Po lewej stronie Oriona świecą Wielki Pies i Mały Pies, po prawej Byk.
Najjaśniejszą gwiazdą na nocnym niebie jest należący do konstelacji Wielkiego Psa Syriusz (jego jasność obserwowana to -1,47 magnitudo). Łatwo odnaleźć go przedłużając linię łączącą gwiazdy pasa Oriona w dół. W konstelacji Małego Psa jasno świeci Procjon. Syriusz wraz z Procjonem i Betelgezą tworzą asteryzm Trójkąta Zimowego. W Byku (u nasady „rogów”) świeci Aldebaran, który podobnie jak Betelgeza ma czerwone zabarwienie.
W tym miesiącu promieniują dwa dobrze znane roje meteorów. Pierwszy z nich, to Geminidy. Rój pochodzi od planetoidy Phaethon, która okresowo zbliża się do Słońca i rozgrzewa, co powoduje kruszenie się zawartych w niej skał. Stąd też nazywana jest niekiedy „skalną kometą”. Phaeton zaliczany jest do tzw. obiektów NEO (Near-Earth-Objects), okresowo przecinających orbitę Ziemi, które w dalekiej przyszłości mogłyby znaleźć się na kursie kolizyjnym z naszą planetą, dlatego też są przez cały czas śledzone. Rój meteorów Geminidy aktywny jest od 4 grudnia, a jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Bliźniąt w okolicy Kastora. W tym roku maksimum Geminidów przypada 14 grudnia o godzinie dziewiątej rano. Prędkość meteorów (meteoroidów) roju dochodzi do 35 km/s. Poza miastem będzie można dostrzec do 120, a nawet 150 zjawisk w ciągu godziny. W tym roku ubywający Księżyc (oświetlony w 27%) nie utrudni obserwacji (14 grudnia Księżyc wschodzi po drugiej w nocy, po przejściu przez południk radiantu Geminidów). 17 grudnia, gdy kończy się aktywność Geminidów rozpoczyna aktywność kolejny ciekawy rój jesienno-zimowego nieba – Ursydy. Ten pochodzący od komety 8P/Tuttle rój można obserwować do 26 grudnia. W Polsce warunki do obserwacji tego roju są dobre, gdyż jego radiant, czyli miejsce z którego zdają się wybiegać meteory, leży w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy. Nigdy więc, nie chowa się pod horyzont, dzięki czemu meteory można obserwować przez całą noc. Maksimum Ursydów przypada 22 grudnia około godziny 11, a jego radiant góruje o ósmej rano, stąd najlepiej prowadzić obserwacje tego dnia przed świtem. Przewidywana liczba ZHR=10, ale może osiągnie ona większą wartość.
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna
Do 3 grudnia przeloty ISS nad Szczecinem będą widoczne wieczorem. Stacja ponownie pojawiać się będzie od 13 grudnia w godzinach porannych. ISS widoczna jest na niebie, jako jasny punkt szybko przemierzający nieboskłon.
Dokładne godziny przelotów podane są na stronie https://heavens-above.com.
Opracowanie: Jolanta Olejniczak
Foto: Alex Andrews