Monthly Archives: kwiecień 2014

Obserwatorium ZUT - teleskop Zeiss

Wiosenne porządki w obserwatorium ZUT

We wtorek 15 kwietnia 2014 kilku spontanicznie zebranych członków PTMA Szczecin spotkało się w obserwatorium ZUT, by zająć się konserwacją zamontowanego tam teleskopu wraz z dostępnym ekwipunkiem. W wyniku prac wyczyszczone zostały wszystkie okulary, filtry i rewolwer, przy okazji porządków w szafce na akcesoria, znaleźliśmy zdjęcia z budowy obserwatorium. Jeśli chodzi o prace przy samym teleskopie, udało się wymontować i wyczyścić zewnętrzną soczewkę, dzięki czemu był dostęp do jednego z lusterek (wyczyściliśmy je bez demontażu).

Wyciągnięty, wyczyszczony i pokryty warstwą świeżego smaru został wyciąg, dzięki czemu teraz pracuję płynniej. Niestety po zdjęciu osłon mechanizmu prowadzenia rektascensji, nie udało nam się odkryć przyczyny braku pracy „makro-ruchów”. Piotr Sosnowski zobowiązał się do dalszego zajęcia się tym problemem natomiast Marek Pacuk do nawiązania kontaktu z opiekunem identycznego teleskopu zamontowanego w Olsztyńskim Planetarium.

Serdecznie podziękowania dla Kolegów za zaangażowanie i do zobaczenia następnym razem pod kopułą!

Galaktyka M31

Astrofotografia – spotkanie oddziału – 17 kwietnia

Astrofotografia, temat popularny wśród miłośników astronomii i uprawiany przez wielu hobbystów nieba zarówno nocnego, jak i dziennego. W najbliższy czwartek, 17 kwietnia, Jakub Roszkiewicz otworzy cykl prelekcji dotyczących tego wdzięcznego tematu. Podczas spotkania zaprezentowane zostaną techniki wykonywania zdjęć obiektów astronomicznych, przedstawiony zostanie sprzęt, używany w tej dziedzinie astronomii oraz przybliżone zostaną podstawowe pojęcia związane z tematem. 

Astrofotografia – Jakub Roszkiewicz
17 kwietnia, 18.00
Budynek Jednostek Międzywydziałowych ZUT
ul. Piastów 48, sala nr 726

Astrofotografia to dziedzina astronomii, którą w 1840 r. zapoczątkował John William Draper. Przez lata uprawiana jedynie przez profesjonalnych astronomów w ostatnich latach silnie rozwija się wśród amatorów. Jakub Roszkiewicz jest jednym z najlepszych astrofotografów w Polsce. Prowadzi stronę www.astrofotografia.szczecin.pl na której można dowiedzie się zarówno podstaw tej dziedziny fotografii jak i obejrzeć jego wspaniałe zdjęcia. Poniżej prezentujemy wybrane prace Jakuba Roszkiewicza.

Jakub Roszkiewicz – astrofotografia:

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych na najbliższą prelekcję dotyczącą astrofotografii.
Mile widziani są również osoby z poza PTMA Szczecin!

 

Beta Pictoris

Projektowanie i eksploatacja najpotężniejszego na świecie „Szukacza Planet”

Instrument, nazwany Gemini Planet Imager (GPI), będzie w stanie fotografować słabo widoczne planety krążące wokół jasnych gwiazd, wgłębiać się w ich atmosfery oraz poznawać dyski protoplanetarne otaczające młode gwiazdy. Zamontowany w 8-metrowym teleskopie Gemini South w Cerro Pachon, Chile, GPI wykrywa promieniowanie podczerwone, emitowane przez młode, gorące, podobne do Jowisza planety, krążące na dalekich orbitach wokół innych gwiazd.

O zdjęciu:
Fotografia gwiazdy Beta Pictoris b i planety ją okrążającej, wykonana przez GPI. Olbrzymia planeta, wielokrotnie przekraczająca rozmiarami Jowisza, powstała zaledwie przed 10 mln lat. Zdjęcia w bliskiej podczerwieni ukazują planetę świecącą ciepłem, wytworzonym podczas jej powstania. Jasna Beta Pictoris schowana jest za maską w centrum, która blokuje promieniowanie gwiazdy centralnej. Ten system gwiezdny, odległy o 63 lata świetlne, był w centrum poszukiwań egzoplanet, odkąd tylko odkryto nadmierne promieniowanie podczerwone otaczające tą gwiazdę w 1983 roku. Promieniowanie to uznane zostało wtedy za niebezpośredni dowód na istnienie dysku planetarnego wokół wspomnianej Beta Pictoris.

Image Type: Astronomical
Image Credit: Image processing by C. Marois (NRC Canada)
Science Credit: NASA, Gemini Observatory, and M. Perrin (STScI/AURA)


„Poza tym, że jesteśmy po części związani z GPI, nasz zespół był wiodącym w wysiłkach obrazowania egzoplanet i dysków protoplanetarnych za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble’a, a poza tym pracujemy także nad udoskonaleniem tych technik dla przyszłych misji kosmicznych obrazowania egzoplanet, które kiedyś sportretują planety podobne do Ziemi wokół najbliższych gwiazd.” – powiedział Marshall Perrin.

Astronomowie z STScI byli zaangażowani, przez ponad dekadę, w opracowanie, budowę i testowanie GPI. „Na koniec, mogąc oglądać rzeczywiste obrazy dawane przez GPI, po całej tej włożonej pracy, jest naprawdę fantastycznie.” – powiedział Anand Sivaramakrishnan, któy razem z Russ’em Makidon’em zwrócił uwagę w 2001 roku na potrzebę zaprojektowania specjalistycznego instrumentu tego rodzaju, oraz przeprowadził studium wykonalności. „Obrazy wyglądają dokładnie tak, jak przewidywaliśmy.” Sivaramakrishnan z Makidon’em, oraz Remi Soummer’em przyczynili się do opracowania koncepcji projektu i propozycji, która doprowadziła do wyboru GPI, jako nowego instrumentu dla Teleskopu Gemini. Soummer wynalazł dla potrzeb GPI rodzaj koronografu, blokującego promienie gwiazdy, a Sivaramakrishnan i Soummer razem opracowali i przetestowali optykę koronografu dla GPI, pracując wtedy w American Museum of Natural History w Nowym Jorku.

Sivaramakrishnan współ-wynalazł urządzenie optyczne, które udoskonala pomiary pozycji niewyraźnie widocznych planet w stosunku do ich macierzystych gwiazd, wykonywane przez GPI. Laurent Pueyo, poprzednio pracownik NASA’s Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie, California, był członkiem grupy, która skonstruowała dla GPI zespół do kalibracji interferometrycznej oraz czujnik czoła fali. Perrin był z kolei częścią zespołu, który zaprojektował i zbudował, dla potrzeb GPI, kamerę pełnopolowego spektrografu, oraz współ-wynalazł nowy rodzaj polarymetru obrazującego, który został częścią całego instrumentu. Christine Chen zapewniła doświadczenie zwiazane z dyskami protoplanetarnymi, oraz przyczyniła się do wypracowania planów naukowych związanych z GPI. Zespół związany z GPI w STScI składa się również z podoktoranckich i podyplomowych studentów z Uniwersytetu John’a Hopkins’a w Baltimore.


Pierwsze obserwacje przeprowadzone przez GPI miały na celowniku systemy, o których wiadomo było, że mają planety: system planetarny wokół HR 8799, planetę krążącą wokół gwiazdy Beta Pictoris, oraz słaby dysk pyłowy wokół nowonarodzonej HR 4796. Pomimo tego, że faza testów jeszcze się nie zakończyła, obecne osiągi GPI daleko przekraczają to, czego mogły dostarczyć poprzednie systemy. W 2014 roku zespół pracujący przy GPI rozpocznie na wielką skalę ogólny przekrój badawczy 600 młodych gwiazd, w celu dowiedzenia się jakie wielkie planety je orbitują.

GPI będzie także dostępny dla całego środowiska Gemini, dla innych projektów, począwszy of studiów nad dyskami protoplanetarnymi, aż po wycieki materii z masywnych, umierających gwiazd. Perrin przewodzi zespołowi, który opracował sposób dystrybucji danych związanych z GPI, oraz będzie wspierał szerzej pojętych użytkowników Projektu Gemini w kalibracji instrumentu i analizie danych. Obserwatorium Gemini i STScI są siostrzanymi organizacjami i obie są częścią AURA (Association of Universities for Research in Astronomy). Ta właśnie współpraca nad GPI jest najświeższym przykładem, jak dwie organizacje – wspólnie działając – mogą dostarczyć wiodących w świecie narzędzi badawczych, służących szerszej całej astronomicznej społeczności.

Astronomowie z STScI włączyli się również aktywnie w przygotowania związane z Teleskopem Kosmicznym James’a Webb’a, który będzie miał kilka koronografów na pokładzie. „Wiele planet, które zostaną wykryte przy pomocy GPI, będzie później doskonałymi celami dla teleskopu Webb’a, który z kolei będzie najlepszym instrumentem do sportretowania tych światów w dłuższych zakresach fal podczerwonych, uzupełniając tym samym badania prowadzone przy udziale GPI w bliskiej podczerwieni.” – mówi Soummer. „Nasze doświadczenie w eksploatacji tego typu skomplikowanego instrumentu i obserwacji planet za pomocą obu Hubble’a i GPI, pomoże nam zapewnić aby koronografy teleskopu Webb’a pracowały tak dobrze, jak to tylko możliwe, żeby jeszcze bardziej powiększyć naszą wiedzę o tych planetach.” Jeśli instrument GPI, nawet z jego systemami optyki adaptywnej, będzie w stanie wykryć światy co najwyżej wielkości Jowisza – poprzez atmosferę Ziemi, to przyszły Wielki Teleskop Kosmiczny – poza obecnie konstruowanym Teleskopem Webb’a – używając tych samych technik jak GPI – mógłby być w stanie obrazować i badać planety wielkości Ziemi, krążące wokół pobliskich gwiazd.

Astronomowie z STScI – Soummer, Perrin i Pueyo – współpracowali w tym celu, bazując na technologiach koronografów i przetwarzania danych, opracowanych na potrzeby GPI. „Extrahować spektrum bliźniaka Ziemi w przyszłej kosmicznej misji NASA jest wyzwaniem tysiąc razy trudniejszym w porównaniu do tego, co możemy osiągnąć dzisiaj z GPI.” – powiedział Pueyo, który wymyślił nowe techniki wydobycia i pomiarów widm planetarnych z potoku danych GPI, „ale mamy już plany, które doprowadzą to tego celu.” W spokrewnionych projektach, zespół STScI opracowuje również optyczne, laboratoryjne środowisko testowe, to badań instrumentów podobnych do GPI (obrazowanie z wykorzystaniem wysokiego kontrastu), przeznaczonych dla teleskopów składających się z segmentów na wzór Kosmicznego Teleskopu James’a Webb’a.

„Z eksploatacją GPI na powierzchni, z kosmicznymi teleskopami Hubble’a i Keppler’a, oraz niedługo z TESS (Transiting Exoplanet Survey Satelite) i teleskopem Webb’a, będziemy świadkami eksplozji odkrywania i badań nad egzoplanetami. Co bardziej ważne, technologie które Projekt GPI wdrożył w życie na Gemini South, kładą podwaliny pod przyszłe teleskopy kosmiczne, które będą zdolne wykryć życie na innych planetach.” – powiedział Matt Mountain, dyrektor STScI.


Komunikat STScI-2014-08
Data: 2014-01-07

Opracował i przetłumaczył: Marek Pacuk

Żródło: http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2014/08/full/

Spotkanie pod kopułą

10 kwietnia pod kopułą obserwatorium ZUT odbyło się spotkanie naszego oddziału. Naprawiona przez naszych kolegów: Piotra Sosnowskiego, Michała Kowalewskiego, Andrzeja Armińskiego i Marka Fułka kopuła działa bez zarzutu.

Prof. Janusz Typek poinstruował nas jak korzystać z zainstalowanego tam teleskopu.


Zainstalowany w obserwatorium refraktor Carl Zeiss  ma średnicę obiektywu 150mm i ogniskową 2250mm. Skonstruowany jest w systemie optycznym coude, co oznacza, że niezależnie gdzie „patrzy” teleskop, obserwator znajduje się w tym samym miejscu.


Wyszukiwanie obiektów można wykonać tylko za pomocą pierścieni RA i DEC, ponieważ nie ma typowego w teleskopach amatorskich szukacza.

Pierwsze wrażenia obserwacyjne były dosyć pozytywne, chociaż optyka wymaga wyczyszczenia. Oglądaliśmy Księżyc, Jowisza i Marsa.  Na Marsie, znajdującym się aktualnie prawie w opozycji dało się wypatrzeć detale w postaci plam.

Mgławica Helix

Ewolucja gwiazd – spotkanie oddziału – 3 kwietnia

Jak powstają gwiazdy? Czym różnią się białe karły od brązowych, błękitnych, czerwonych czy żółtych? Jak powstają nadolbrzymy, mgławice planetarne? Jak zaczyna się i kończy życie niektórych rodzajów gwiazd? Jak powstają pulsary i czarne dziury?

Ewolucja gwiazd – Tadeusz Smela
3 kwietnia, 18:00 
Budynek Jednostek Międzywydziałowych ZUT
ul. Piastów 48, sala nr 14 na parterze

Na te i wiele innych pytań uzyskacie odpowiedź podczas prelekcji Tadeusza Smeli pt. „Ewolucja Gwiazd”. Zaprezentowany i dokładnie omówiony zostanie również usystematyzowany sposób klasyfikacji gwiazd – diagram Hertzsprunga – Russela.

Od kosmologii do promieniowania
gamma - Jowita Borowska


Wykład w Audytorium
Maximum - 20 czerwca